ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΑΛΑΚΑΣΗ : «Ο φωτισμός ως αρχιτεκτονικό στοιχείο»

22/05/2017 16:58Views: 30

 

 

Του Δρ. Ξενοφώντα Βεργίνη

Είμαι τυχερός! Είχα την ευκαιρία τελευταία να συναντήσω τη Βασιλική (Βίκυ) Μαλακάση, τη κόρη των φίλων μου Γιάννη και Τζένης Μαλακάση και αδελφή του Άκη Μαλακάση!

Και τα δύο παιδιά τα γνωρίζω από μικρά και έχω παρακολουθήσει τη θαυμάσια επιστημονική και επαγγελματική τους εξέλιξη. Δύο εξαίρετοι νέοι Επιστήμονες που πέρα από την επιστημονική τους διάκριση, διακρίνονται για τη προσωπικότητα, το ήθος, την ευγένεια το σεβασμό κα τη παιδεία τους! Αν πρέπει και τους δύο να επαινέσω για τις προσπάθειες και την επιστημονικότητά τους, παράλληλα θέλω να επαινέσω τους γονείς τους για το ήθος και τη συμπεριφορά τους, προσωπική και κοινωνική.

Είχα, λοιπόν, τη τύχη να συνομιλήσω με τη Βίκυ και να τη συγχαρώ για όσα άκουσα από υψηλά ιστάμενα πρόσωπα στο αντικείμενό της και ειδικότερα από ανθρώπου του Μουσείου Ακρόπολης, αλλά και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Η εξειδίκευσή της στην αρχιτεκτονική του φωτισμού και το ταλέντο που επέδειξε στα δύο αυτά έργα, που οι επισκέπτες, Έλληνες και ξένοι, θαυμάζουν, την έχουν αναδείξει σε πρόσωπο αναφοράς και θαυμασμού!

Τη συγχαίρω από καρδιάς, όπως και τους γονείς της και εύχομαι ν’ ανέβει ψηλά και ψηλά ώστε να γεμίζει η ίδια από ικανοποίηση και παράλληλα ο τόπος που τη γέννησε, η Λευκάδα μας, και εμείς να την ευχαριστούμε για τη χαρά που μας δίνει!

Με την ευκαιρία της συνάντησης ζήτησα από τη Βίκυ να απαντήσει σε κάποιες ερωτήσεις μου. Τις ερωτήσεις και απαντήσεις που βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσες, παραθέτω για τους αναγνώστες.

Θα θέλαμε να μας πεις για τις σπουδές και τη σταδιοδρομία σου έως τώρα. Πως και επέλεξες αυτή την εξειδίκευση;

«Στην Μεγάλη Βρετανία ήρθα το ‘98 για να σπουδάσω αρχιτεκτονική. Το πρόγραμμα σπουδών αρχιτεκτονικής είναι πρόγραμμα πενταετίας όπως και στην Ελλάδα με υποχρεωτική πρακτική στο ενδιάμεσο ενός χρόνου, η εμπειρία αυτή σε βοηθάει να ωριμάσεις και να βρεις τη σχολή που σου ταιριάζει. Ξεκίνησα τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο του Brighton και αποφοίτησα το 2004 από τη Mackintosh School of Architecture του Glasgow School of Art. Η αλλαγή ήταν συνειδητή απόφασή καθώς η αρχιτεκτονική σχολή Mackintosh πέρα από ευρέως γνωστή, είχε έντονο πολεοδομικό χαρακτήρα και ήταν στην καρδιά της σχολής καλών τεχνών προσφέροντας ένα περιβάλλον πρόσφορο για έρευνα σε νέες τεχνολογίες και συνεργασίες με αλλά τμήματα και πανεπιστήμια. Από δική μου αναζήτηση ήρθα σε επαφή με το τμήμα φωτισμού της σχολής Bartlett του UCL. Τότε θυμάμαι έψαχνα πληροφορίες για την πτυχιακή μου εργασία που είχε σχέση με πολεοδομική ανάπλαση. Η εύλογη ερώτηση ήταν πως μπορεί ο φωτισμός να συμβάλει στην ανάπλασή του πολεοδομικού ιστού την νύχτα! Ο πολεοδομικός φωτισμός ήταν το ερέθισμα στο ξεκίνημα της σταδιοδρομίας μου και ακόμα και σήμερα αποτελεί ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς μου.

Ο χώρος του φωτισμού με κέρδισε ως κάτι καινούργιο, πρωτοποριακό, συναρπαστικό και με το που ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη Γλασκόβη, μετακόμισα στο Λονδίνο για να παρακολουθήσω το μεταπτυχιακό πρόγραμμα MSc Light & Lighting στο UCL. Το τμήμα φωτισμού αν και όχι νεοσύστατο ήταν ολιγομελές (μόνο 7 άτομα full time) μια και η εξειδίκευση δεν ήταν τόσο διαδεδομένη – σήμερα το σκηνικό έχει αλλάξει. Βέβαια τότε θεωρούσα τις μεταπτυχιακές σπουδές στο φωτισμό ως συμπληρωματικό στοιχείο, δεν γνώριζα ότι ο φωτισμός θα μου χαράξει νέα επαγγελματική πορεία εκτός της συμβατικής αρχιτεκτονικής.

Παρόλο που κράτησα επαφή με την αρχιτεκτονική μέσω του οικογενειακού γραφείου στη Λευκάδα, η κύρια μου ενασχόληση τα τελευταία 12 χρόνια σχεδόν είναι το lighting design. Το 2006 και για 7 χρόνια εργάστηκα στο τμήμα φωτισμού της Arup και εκεί είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω σε μεγάλα έργα και να συνεργαστώ με αξιόλογα αρχιτεκτονικά γραφεία τόσο στην Ελλάδα όσο και το εξωτερικό. Το 2013 με έδρα το Λονδίνο ξεκίνησα τη δική μου εταιρία, Idea Design Ltd και ασχολούμαι με δικά μου έργα αλλά και με συνεργασίες με άλλα γραφεία μελετών φωτισμού.

Το Λονδίνο ήταν προφανής έδρα για επαγγελματική σταδιοδρομία γιατί πέρα από την μεγαλύτερη πόλη στην Ευρώπη είναι η κοιτίδα του Lighting Design, οπότε μου δόθηκαν πολύ καλές γνωστικές και επαγγελματικές ευκαιρίες από την αρχή τις καριέρας μου, ευκαιρίες που δυστυχώς δεν θα είχα αν επέστρεφα στην Ελλάδα. Και λέω δυστυχώς γιατί κανένας δεν αρέσκεται στο να είναι αυτοεξόριστος. Βέβαια με τα σημερινά δεδομένα τις κρίσης που έχει διώξει χιλιάδες νέους επιστήμονες τουλάχιστον το να μείνω εκτός Ελλάδας ήταν δική μου επιλογή.

Ο χώρος του φωτισμού δεν είναι στατικός αλλά συνεχώς εξελίσσεται, και πρέπει να είσαι ενήμερος για τις νέες τάσεις και τεχνολογίες LED,controls κτλ. Να παρακολουθείς και να συμμετάσχεις σε σεμινάρια, διαλέξεις, διεθνή συνέδρια και εκθέσεις φωτισμού. Ως ενεργό μέλος του διεθνούς σωματείου IALD (International Association of Lighting Designers) ταξιδεύω συχνά στην Αμερική και σε αλλά μέρη για τις ανάγκες του σωματείου. Το lighting design δεν είναι μια δουλειά με συγκεκριμένο ωράριο. Όπως όλοι γνωρίζουν η κάθε επίτευξη απαιτεί θυσίες και κόπο».

 

Έχεις ένα αξιόλογο βιογραφικό, πες μας για κάποια από τα πιο σημαντικά έργα σου. Με τι άλλο ασχολείσαι σήμερα;

«Κάθε έργο είναι σημαντικό ανεξάρτητα μεγέθους, τύπου και πολυπλοκότητας, απλά κάποια είναι πιο αναγνωρίσιμα. Δυο από τα πιο γνωστά έργα στην Ελλάδα που πραγματοποιήθηκαν μέσω του γραφείου της Αrup είναι το Μουσείο της Ακρόπολης και το Πολιτιστικό Κέντρο Σταύρος Νιάρχος.

Α. Το Μουσείο Ακρόπολης

Στο Μουσείο της Ακρόπολης πραγματοποιήσαμε την μελέτη του μουσειακού φωτισμού, όλων των εκθεσιακών χώρων από το 2006 μέχρι που άνοιξε στο κοινό το 2009. Τα εκθέματα αποτελούν το βασικό μέρος της μουσειακής εμπειρίας, λουσμένα με φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας ενώ το βράδυ το σκηνικό αλλάζει και ο αρχιτεκτονικός φωτισμός επικεντρώνεται στα γλυπτά. Το μουσείο φωτίζεται ως προθήκη κοσμημάτων από μέσα προς τα έξω.

Μπορώ να αναφέρω και αλλά τεχνικά παραδείγματα σχετικά με την μελέτη, αλλά αυτό το έργο έχει μια συναισθηματική υπόσταση άξια αναφοράς. Το να βλέπεις τις Καρυάτιδες μπροστά σου ήταν πραγματικά μια συγκινητική εμπειρία όπως ήταν και οι προσπάθειες ανάδειξής τους. Το μουσείο το αγαπήσαμε όλοι από τους αρχιτέκτονες, ειδικούς συμβούλους, αρχαιολόγους μέχρι και τον τελευταίο εργάτη και νομίζω πως αυτό είναι εμφανές. Το αποτέλεσμα μας δικαιώνει. Ο κ. Παντερμαλής, που ηγείτο του project μας έκανε ένα από τα πιο ωραία κομπλιμέντα για το φωτισμό ‘Μου δώσατε 2 μουσεία ένα το πρωί και ένα το βράδυ’. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι πως για το μουσείο της Ακρόπολης μεταξύ άλλων διακρίσεων έχει πάρει 2 βραβεία φωτισμού Excellence & Sustainability από το διεθνές σωματείο φωτισμού IALDτο 2010.


Μουσείο της Ακρόπολης – Καρυάτιδες

 

Β. Το Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος

Η μελέτη φωτισμού για το Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος πραγματοποιήθηκε από το 2010 έως το καλοκαίρι που μας πέρασε από μια μικρή ομάδα της Αrup σε συνεργασία με τους Renzo Piano Building Workshop, LDK, ΑΚΤΩΡ και άλλους συνεργάτες. Στο έργο αυτό εργάστηκα εντατικά με συνεχή ταξίδια Λονδίνο- Ελλάδα για 3 χρόνια μέχρι και το 2013. Αναφέρω χρονολογίες για 2 λόγους, για να επισημαίνω τη διάρκεια της δικής μου ενασχόλησης με το έργο αλλά κυρίως για να κάνω εμφανές το μέγεθος της μελέτης και ότι το lighting design υπήρξε εξαρχής αναπόσπαστο μέρος της μελέτης του έργου τόσο για τους εξωτερικούς χώρους, την οροφή, το πάρκο κτλ όσο για τους εσωτερικούς χώρους της βιβλιοθήκης, όπερας κτλ. Δεν μπορώ να πάρω τα εύσημα για τη συλλογική δουλειά των τελευταίων ετών, αλλά μεγάλο τμήμα της μελέτης φωτισμού είχε ολοκληρωθεί πριν φύγω οπότε σημαντικό μέρος του έργου φέρει και την δική μου υπογραφή.

Μου δόθηκε η ευκαιρία να επισκεφτώ το έργο και κατά τη διάρκεια της κατασκευής (είχα και έχω πολύ καλές σχέσεις με την ομάδα της Arup) αλλά και με την αποπεράτωση του. Πραγματικά η κλίμακα του εγχειρήματος και η σημασία του έργου γίνονται αντιληπτές μόνο όταν το επισκεφτεί κανείς.

Ίσως να είμαι πολύ κοντά στο έργο για να το κρίνω, θέλει καιρό για να αποδείξει την διαχρονική του αξία, αλλά είναι όμορφο να παρατηρείς διακριτικά τον κόσμο να σχολιάζει το φωτισμό και κυρίως να απολαμβάνει τους χώρους, εσωτερικούς και εξωτερικούς.

Σε αυτό που συμβάλει η μελέτη φωτισμού είναι ότι κάνει το Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος προσιτό στο ευρύ κοινό το βράδυ επιμηκύνοντας τις ώρες λειτουργίας του – αλλά κυρίως ότι το έργο γίνεται σημείο αναφοράς και ένα νέος προορισμός στην Αθήνα.

 

Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος – Εγκαίνια 2016


Γ. Επένδυση
Rotchschild στο Μεγανήσι

Το 2013 μου ζητήθηκε να αναλάβω το project management της επένδυσης της οικογένειας Rothschild στο Μεγανήσι Λευκάδας. Ήταν ένα πολύ σημαντικό εγχείρημα και μια επαγγελματική εμπειρία τριετίας με διεύρυνση γνώσεων σε πολλούς τομείς όπως, πολεοδομία, οδοποιία, νομολογίας: δασών, αρχαιολογίας, λιμενικών έργων κτλ. Δυστυχώς το έργο αυτό σταμάτησε προς το παρόν αλλά είχα μια εξαιρετική συνεργασία σε προσωπικό επίπεδο με τον Λόρδο Rothschild ο οποίος είναι ένας ιδιαίτερα αξιόλογος άνθρωπος.

Δ. Άλλα έργα

Θα μπορούσα να κάνω αναφορά και σε αλλά σημαντικά lighting projects όπως: Η προέκταση της νέας Tate Modern Gallery με τους Herzog de Meuron, το νέο Terminal 2 του αεροδρομίου του Δουβλίνου με τους Pascall & Watson, το Dongdaemun Design Park & Plaza με τους Zaha Hadid Architects κτλ, αλλά αισθάνομαι πως πλατειάζω.

Tate Modern Gallery – Εκθεσιακοί και δημόσιοι χώροι

 

Ένα σημαντικό έργο που θα ήθελα να αναφέρω κλείνοντας, για να απαντήσω σχετικά με την τωρινή ενασχόληση του Idea Design, και για να αποδείξω πως η ποιότητα μελέτης φωτισμού δεν έχει να κάνει απαραίτητα με το μέγεθος ενός project είναι το Malin+Goetz Flagstore στο Covent Garden του Λονδίνου. To project πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τους Jonathan Tuckey Design.

Είναι ένα μικρό σε μέγεθος retail project το οποίο υιοθετεί στοιχεία από θεατρικό και μουσειακό φωτισμό, χαμηλό σε ένταση και έμμεσο/ κρυφό φωτισμό – χωρίς τα τυπικά projectors σε ράγες. Τα προϊόντα είναι ο πρωταγωνιστής ενώ τα αρχιτεκτονικά υλικά και ο φωτισμός λειτουργούν ως συμπληρωματικά στοιχεία για να τα αναδείξουν.

Το Malin+Goetz store εγκαινιάστηκε το καλοκαίρι 2016, κολακευτικές αναφορές του έργου έγιναν στα περιοδικά Dezeen και Wallpaper ενώ το project ήταν Shortlisted στα βραβεία φωτισμού DARC Awards το Σεπτέμβριο του 2016. Σχετική συνέντευξη για το έργο αυτό υπάρχει στο ΥouΤube.

Το 2016 είχα την χαρά να λάβω την διεθνή διάκριση “40 under 40” από το Lighting Magazine. H λίστα περιλαμβάνει τους 40 ανερχομένους lighting designers κάτω των 40».

 

 

Malin+Goetz Flagstore – Βιτρίνα και είσοδος


Πως βλέπεις να αλλάζει ο ρόλος του
lighting designer στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια;

«Έχουν γίνει θετικές αλλαγές και σημαντικά βήματα στον χώρο του αρχιτεκτονικού φωτισμού στην Ελλάδα τα τελευταία 10 χρόνια αλλά χρειάζεται ακόμα πολύ δουλειά. Ουσιαστικά το ενδιαφέρον στον κλάδο ξεκίνησε με τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004 και εντάθηκε με τον ΚΕΝΑΚ και την ανάγκη για εξοικονόμηση ενέργειας.Και εγώ όπως και άλλοι ενεργοί συνάδελφοι στην Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό προσπαθούμε να αγαλλιάσουμε την οποία προσπάθεια προβολής της αναγκαιότητας του επαγγέλματος. Πριν από λίγους μήνες, τον Ιανουάριο του 2017, διοργανώθηκε στην Αθήνα από την Ελληνική Επιτροπή Φωτισμού το πρώτο Συμπόσιο Φωτισμού στην Ελλάδα. Ήταν τιμή μου να είμαι ένας από τους ομιλητές του συνέδριου και θα χαρώ να στηρίξω αντίστοιχες προσπάθειες στο μέλλον.

Θυμάμαι όταν πρωτοξεκίνησα το 2006 πολλοί λίγοι καταλάβαιναν τι ακριβώς κάνει ένας lighting designer πόσο μάλλον γιατί αυτές οι υπηρεσίες πρέπει να πληρωθούν. Η Ελλάδα όπως και η νότια και ανατολική Ευρώπη εξακολουθεί να είναι μια δύσκολη αγορά για τους εξής βασικούς λόγους:

α) η ειδικότητα του φωτισμού δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη – πχ από το ΤΕΕ και έτσι δεν προωθείται η αναγκαιότητα της μελέτης φωτισμού τόσο σε δημόσια όσο και σε ιδιωτικά έργα. Εδώ και χρόνια έκανα επίσημο αίτημα στο ΤΕΕ να αναγνωριστεί ο φωτισμός ως μελετητική ειδικότητα και δεν έλαβα ποτέ απάντηση.

β) η αξίας της μελέτης φωτισμού δεν είναι πάντα αναγνωρίσιμη στην αγορά, και δεν αναφέρομαι μόνο στην οικονομική της αξία, εξοικονόμηση ενέργειας, κύκλος συντήρησης φωτιστικών σωμάτων κτλ. Λίγοι αρχιτέκτονες, επενδυτές και φορείς είναι εκείνοι που κατανοούν τα ποιητικά πλεονεκτήματα μιας σωστής μελέτης φωτισμού για το project τους, το περιβάλλον αλλά και τον πολεοδομικό ιστό. Ο φωτισμός είναι αναπόσπαστο αρχιτεκτονικό στοιχείο και όχι μια αισθητική πινελιά στο τέλος αλλά απαραίτητη μελέτη κατά την διάρκεια ενός έργου. Σιγά σιγά, με τη στροφή στον ποιοτικό τουρισμό, που είναι ένα από τα λίγα που εξάγει η Ελλάδα, το σκηνικό αλλάζει.

γ) το επάγγελμα του lighting designer στην Ελλάδα δεν είναι πάντα ανεξάρτητο από προμήθειες κατασκευαστών όπως είθισται στο εξωτερικό, με ότι συνέπειες μπορεί να έχει αυτό σε ένα project ! Φυσικά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα κακή ποιότητα μελέτης αλλά αντικρουόμενα συμφέροντα. Υπάρχουν όμως λίγα αλλά καλά παραδείγματα από μελετητές φωτισμού με έδρα την Ελλάδα που είναι ανεξάρτητοι και προωθούν το επάγγελμα σε μια πιο ουσιαστική βάση. Το σωματείο IALD, που απευθύνεται σε ανεξαρτήτους lighting designers στηρίζει αυτή την προσπάθεια.

Ο φωτισμός έχει πολλές διαστάσεις, οικονομικές, ενεργειακές, περιβαλλοντικές αλλά και αρχιτεκτονικές, αισθητικές, κοινωνικές ενώ συμβάλει σημαντικά στη ζωή μας το βραδύ αλλά και στην οικονομία της νύχτας. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πως θα εξελιχθεί ο κλάδος στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια».

 

 

» Η κ. Μαλακάση είναι Αρχιτέκτονας, Lighting Designer, Διευθύντρια του Μελετητικού Γραφείου Idea Design Ltd με έδρα το Λονδίνο«